کانون سینماگران جوان

هنر : سینما و ادبیات

ده فیلم مطرح سینمای ایران در سال ۹۳
نویسنده : بهروز قلمی - ساعت ٥:٢٩ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٩ اسفند ۱۳٩۳

در سال ۹۳، برخی از تولیدات سینمای ایران به دلایل هنری یا تجاری، مطرح تر و بحث برانگیزتر از بقیه بوده اند.

لیست زیر از میان این فیلم ها و مطرح ترین آنها انتخاب شده و هیچ ارزش گذاری خاصی در مورد آنها صورت نگرفته است.

ماهی و گربه

فیلم "ماهی و گربه" دومین فیلم بلند شهرام مکری، بر اساس ماجرایی جنایی و واقعی که در سال ۱۳۷۷ در یک رستوران بین راهی در شمال ایران اتفاق افتاد، ساخته شده است. به گفتۀ رسانه‌های خبری، صاحبان این رستوران، از گوشت انسان برای پختن غذا استفاده می کرده اند.

موفقیت هنری:

"ماهی و گربه"، یکی از بحث برانگیزترین فیلم های به نمایش درآمده در سال گذشته بود که منتقدان سینمایی ایران را به دو گروه موافق و مخالف در برابر آن تقسیم کرد.

این فیلم ۱۳۰ دقیقه‌ای که بدون قطع و تماماً در یک پلان ساخته شده، به عنوان یک تجربۀ تازه، جسورانه و منحصر بفرد از نظر فرم و ساختار سینمایی در سینمای ایران ارزیابی شد. برخی از منتقدان، ساختار هندسی، شیوه روایی غیرخطی، شکست زمان در یک پلان واحد و بدون قطع و اجرای سینمایی ایدۀ ذهنی آشناپنداری (دژاوو) و توانایی های شهرام مکری در کارگردانی و خلق میزانسن های پیچیده را ستودند اما برخی دیگر، ضمن تحسین جنبه های تکنیکی فیلم، از طرح داستانی و شخصیت پردازی ضعیف آن انتقاد کردند. این فیلم، جایزه بخش افق‌های جشنواره فیلم ونیز ۲۰۱۳ را به خاطر "محتوای خلاقانه" دریافت کرد.

موفقیت تجاری:

ماهی و گربه با اینکه مربوط به سینمای بدنه و تجاری ایران نبود، بدون تکیه به ستارگان سینمای ایران و جذابیت های معمول سینمای تجاری، در گروه سینمایی "هنر و تجربه" اکران شد و به فروش میلیاردی دست یافت.

تاکسی

ماجرای فیلم "تاکسی" جعفر پناهی همان طور که از نام آن پیداست، در یک تاکسی زرد در خیابان های تهران می‌گذرد که رانندگی آن را خود پناهی به عهده دارد و افراد مختلفی را در راه سوار می کند و در مورد مسائل روز سینما و جامعه ایران با آنها حرف می زند.

موفقیت هنری

جعفر پناهی با فیلم زیرزمینی تاکسی، دومین خرس طلایی جشنواره برلین را بعد از فیلم "جدایی نادر از سیمین" برای سینمای ایران به ارمغان آورد.

تاکسی، سومین فیلم پناهی است که او در دوران ممنوعیتش از فیلمسازی، به شکل زیرزمینی و بدون مجوز دولتی ساخت و به جشنواره برلین فرستاد.

این فیلم در بخش مسابقۀ اصلی برلیناله و در رقابت با آثار فیلمسازان برجسته ای نظیر ورنر هرتسوگ، ترنس مالیک و پیتر گرین اوی قرار داشت و با تحسین بسیاری از منتقدان بین‎المللی مواجه شد. این فیلم همانند دو فیلم قبلی پناهی ("پرده" و "این یک فیلم نیست")، ساختاری مستندگونه دارد و با امکانات محدودی ساخته شده است. دارن آرنوفسکی، رئیس هیئت داوران برلیناله، تاکسی را نامه‌ای عاشقانه به سینما خوانده است. تاکسی همچنین موفق شد جایزه فیپرشی ( فدراسیون منتقدان بین المللی) جشنواره برلین را از آن خود کند.

اغلب منتقدان غربی، شیوۀ "سینما-مقاله" و طرح پرسش های خودبیانگرانۀ پناهی در تاکسی را ستودند و آن را بهترین فیلم پناهی در دوران محکومیتش به شمار آوردند.

شهر موش‌ها۲

سی سال بعد از ساخته شدن فیلم "شهر موش ها"، در دومین قسمت این فیلم، شخصیت های فیلم اول را می بینیم که حالا بزرگ شده اند و درگیر موقعیت ها و ماجراهای جذاب و متفاوت دیگری می شوند.

موفقیت هنری

قسمت دوم "شهر موش ها" به کارگردانی مرضیه برومند با اینکه ادامه زندگی همان شخصیت های فیلم اول است اما باعث نمی شود که آنهایی که قسمت اول را ندیده اند نتوانند با آن ارتباط برقرار کنند اگرچه تماشاگران بزرگسال قدیمی (کودکان دهه شصت) که نوستالژی فیلم اول و دوران کودکی خود را دارند بیشتر از دیدن آن لذت برده و می برند.

"شهر موش ها ۲ " به عنوان یک فیلم عروسکی موزیکال ایرانی، نه تنها در گیشه موفق بود بلکه مورد توجه منتقدان سینمایی نیز قرار گرفت.

موفقیت تجاری

شهر موش ها ۲ که با بودجه ای نزدیک به ۱۰ میلیارد تومان ساخته شد، با فروش ۱۲ میلیارد تومانی خود، رکورد فیلم "اخراجی‌ها ۲ " را شکست و به عنوان پرفروش ترین فیلم تاریخ سینمای ایران شناخته شد.

خانه پدری

"خانه پدری" ساختۀ کیانوش عیاری، درامی جنایی- خانوادگی دربارۀ خشونت، قتل ناموسی و تعصب مذهبی است.

زمان شروع داستان، حدود یک قرن پیشِ تهران است. در خانه ای با معماری قدیمی مربوط به دورۀ رضا شاه، پدری با همدستی پسر نوجوانش، دختر جوانش به نام ملوک را به طرز بی رحمانه ای می کشد و در گوشه ای از زیرزمین آن خانه دفن می کند، و این سرفصل سلسله ای از رویدادهای شوم و غم انگیز است که در طی چند دهه و به شکل اپیزودیک روایت می شود.

موفقیت هنری

با اینکه "خانه پدری"، بعد از چند اکران محدود، توقیف شد اما مورد توجه بسیاری از منتقدان ایرانی قرار گرفت و به عنوان بهترین فیلم هشتمین جشن انجمن منتقدان سینمای ایران شناخته شد. سبک رئالیستی فیلم، شخصیت پردازی و میزانسن های کیانوش عیاری در فضاهای بسته و تنگ زیرزمین، تحسین بیشتر منتقدان را در پی داشت.

موفقیت تجاری

"خانه پدری" که محصول سال ۱۳۸۹ است، پس از ۴ سال توقیف، به صورت محدود در گروه هنر و تجربه اکران شد اما بعد از دو روز، نمایش آن به اتهام "سیاه نمایی" با مخالفت کمیسیون فرهنگی مجلس مواجه و توقیف شد. ظاهراً "نمایشِ عریان و بی پروای خشونت و قساوت پدری متشرع و متعصب در فضایی سنتی" عامل اصلی توقیف این فیلم بوده است.

اکران عمومی دو روزۀ "خانه پدری"، یکی از کوتاه ترین اکران های تاریخ سینمای ایران بود.

امروز

"امروز" ساخته رضا میرکریمی، درامی اجتماعی دربارۀ رانندۀ تاکسی میان سال و کم حرفی به نام یونس (با بازی پرویز پرستویی) است که در پایانِ یک روزِ کاری به زن جوان بارداری کمک می‌کند تا به بیمارستان برسد، غافل از اینکه در بیمارستان اتفاقاتِ زیادی در انتظارِ اوست.

موفقیت هنری

با اینکه فیلم "امروز"، به عنوان نمایندۀ سینمای ایران به هشتاد و هفتمین دورۀ اسکار فرستاده شد اما علاقمندان زیادی در بین تماشاگران و منتقدان سینمایی ایران پیدا نکرد.

بیشتر منتقدان، از شخصیت پردازی یونس در فیلم انتقاد کردند و رفتار و سکوت سنگین او در فیلم را بی منطق و آزاردهنده دانستند. برخلاف منتقدان ایرانی، بینندگان و منتقدان غربی از این فیلم استقبال کرده و نقدهای مثبت خوبی در مورد آن نوشته و منتشر کرده اند. جاناتان رزنبام، منتقد سرشناس آمریکایی، "امروز" را با فیلم "خشت و آینه" ابراهیم گلستان مقایسه کرد و به ستایش از بازیگری و میزانسن آن پرداخت.

موفقیت تجاری

فیلم "امروز" به خاطر اینکه نتوانست با تماشاگران ایرانی ارتباط خوبی برقرار کند، از نظر تجاری چندان موفق نبود و مجموعاً حدود یک میلیارد تومان فروش کرد.

قصه ها

قصه ها ساختۀ رخشان بنی اعتماد، در واقع چکیدۀ کارهای قبلی این سینماگر و ادامۀ سرنوشت شخصیت های فیلم های قبلی اوست. به گفتۀ بنی اعتماد، "قصه‌ها" در واقع وصیت نامۀ هنری اوست.

موفقیت هنری

"قصه ها" در جشنواره های سینمایی مهمی از جمله در جشنواره فیلم ونیز و جشنواره فیلم لندن به نمایش درآمد و توانست جایزه بهترین فیلمنامه جشنواره ونیز را به خود اختصاص دهد. با این حال در ایران مورد انتقاد شدید نیروهای تندرو و منتقدان اصول گرا قرار گرفت.

ناصر هاشم‌زاده، منتقد فیلم، قصه‌ها را فیلم "غصه‌ها" نامید و گفت: "به عقیده من این فیلم طرح یک سری غصه است آن هم بدون طرح هیچ قصه مشخصی. فیلمساز این فیلم دوربین خود را برداشته و در جامعه‌ای می‌‎گرداند که هیچ خوبی‌ای در آن دیده نمی‌شود. خانم بنی‌اعتماد جامعه ما را یک جامعه سیاه می‌بیند و از روی قصد فقط سیاهی‌ها را به نمایش می‌گذارد."

در مقابل شهاب اسفندیاری، یکی دیگر از منتقدان سینمایی اصول گرا، در دفاع از بنی اعتماد گفت: "در سینما کسانی را داریم که رسماً وطن فروشی می کنند و با ساخت فیلم های سیاه از جامعه به اربابان خود در خارج از مرزها چراغ سبز نشان می دهند اما بنی اعتماد این گونه نیست و هیچ کس نمی‌تواند ادعاکند که دغدغه های اجتماعی از جنس وطن فروشی است."

اسفندیاری، ضمن انتقاد از توقیف فیلم "قصه ها" گفت: "نمی خواهم بگویم فیلم قصه ها شاهکار است زیرا در برخی اپیزودها فیلمساز بسیار شعاری عمل کرده ولی دیدن این فیلم برای مردم جامعه ما بسیار واجب است."

موفقیت تجاری

قصه ها، به اتهام "سیاه نمایی" در حال حاضر توقیف است و جز در جشنوارۀ فیلم فجر، تا کنون هیچ نمایش عمومی نداشته است.

پریدن از ارتفاع کم

پریدن از ارتفاع کم ساختۀ حامد رجبی، داستان زن جوان و حامله ای به نام نهال (با بازیگری نگار جواهریان) است که می‌فهمد بچه چهارماهه اش در شکمش مرده اما سکوت می‌کند و تصمیم می‌گیرد آن را به عنوان یک راز نگهدارد و از شوهر (رامبد جوان) و اطرافیانش مخفی کند.

موفقیت هنری

سومین همکاری مشترک حامد رجبی و مجید برزگر (تهیه کنندۀ فیلم)، فیلمی کم هزینه و مستقل است که در جشنوارۀ برلین امسال به نمایش درآمد و برندۀ جایزۀ "فدراسیون بین المللی منتقدان سینما" (فیپرشی) در بخش پانوراما شد. قبلاً هیئت انتخاب سی و سومین جشنوارۀ فیلم فجر از پذیرفتن این فیلم به دلیل "کیفیت نازل" آن خودداری کرده بود. مجید برزگر، تهیه کننده این فیلم در گفتگو با بی بی سی فارسی گفت که موفقیت فیلم او در برلین "نشان می دهد که هیئت ارزشگذاری در ایران چقدر با سینما بیگانه است."

شیار ۱۴۳

دومین فیلم بلند نرگس آبیار که بر اساس رمان "چشم سوم" خود آبیار ساخته شده، داستان زنی به نام الفت را روایت می کند که در انتظار پسرش که به جبهه رفته، روزهای تلخی را می گذراند.

موفقیت هنری

شیار ۱۴۳ برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلم تماشاگران، جایزۀ ویژه هیئت داوران و جایزۀ بهترین بازیگر نقش اول زن برای مریلا زارعی از سی و دومین جشنواره فیلم فجر شد.

منتقدان، نگاه رئالیستی، ساده و همدردانۀ نرگس آبیار به زندگی مادران شهید را ستودند اما استفاده از موقعیت های کلیشه ای و اغراق آمیز در فیلم را مورد انتقاد قرار دادند.

موفقیت تجاری

شیار ۱۴۳ به رغم موضوع تراژیک و غم انگیز آن و با در اختیار داشتن تنها دو سالن سینما، موفق شد تماشاگران زیادی را جلب کند و در طی ۱۱۹ روز، به فروشی نزدیک به سه میلیارد تومان دست یابد.

چ

فیلم "چ" ساختۀ ابراهیم حاتمی‌کیا، داستان ۲ روز از زندگی مصطفی چمران، معاون دولت موقت در امور انقلاب در منطقه کردستان را روایت می کند.

موفقیت هنری

فیلم "چ"، در سی و دومین جشنواره فیلم فجر، جوایز بهترین صدابرداری، بهترین جلوه های ویژه، بهترین فیلم از نگاه ملی، بهترین تدوین و بهترین بازیگر نقش دوم مرد برای بابک حمیدیان را به دست آورد.

با این حال، برخلاف انتظار حاتمی کیا، این فیلم مورد توجه منتقدان سینمایی قرار نگرفت.

منتقدان، ضمن ستایش از جنبه های تکنیکی و صحنه های جنگی فیلم، به انتقاد از نحوۀ روایت ماجرای پاوه و نیز تصویر شخصیت چمران در این فیلم پرداختند.

مسعود فراستی، در نقد خود بر فیلم "چ" به انتقاد از شخصیت چمران در فیلم و مقایسۀ او با شخصیت تاریخی چمران پرداخت و نوشت:

" «چ» حاتمی کیا نه قهرمان جنگ دفاعی ماست نه دیپلماتی موفق. حال آنکه چمران از استراتژیست ها و فرماندهان بزرگ جنگ ما بود... به راستی «چ»، چمران خمینی است یا چمران بازرگان؟ به نظرم هیچ کدام. چمران، «چ» شخصی حاتمی کیاست؛ که چمران محافظه کار شده و عقل گراست."

موفقیت تجاری

هزینه تولید فیلم "چ" بالغ بر ۶ میلیارد تومان بوده اما با وجود تبلیغات وسیع و پوشش رسانه ای صدا و سیما، در نهایت، حدود دو میلیارد تومان فروش کرده است.

ملبورن

ملبورن، نخستین فیلم بلند نیما جاویدی، داستان زوجی جوان است که در آستانۀ مهاجرت به استرالیا و سفر به ملبورن، در حالی که چند ساعت بیشتر به پروازشان باقی نمانده است، ناخواسته درگیر ماجرایی پیچیده می شوند.

موفقیت هنری

ملبورن، بازتاب خوبی در داخل و خارج از ایران داشت. این فیلم در جشنواره های متعدد خارجی به نمایش درآمد و جوایز زیادی از جمله جایزۀ بهترین فیلمنامه از رقابت های سینمایی آسیا پاسیفیک، بهترین کارگردانی از جشنوارۀ فیلم گیخون، بهترین فیلمنامه از جشنوارۀ استکهلم و جایزۀ بهترین فیلم از جشنوارۀ قاهره را کسب کرد. به اعتقاد برخی از منتقدان، جاویدی، از لوکیشن اصلی فیلم که فضای محدود آپارتمانی است، استفاده خوبی کرده است.

موفقیت تجاری

وجود بازیگران شناخته شده ای مثل پیمان معادی، عامل خوبی برای موفقیت تجاری نسبتا خوب فیلم کم هزینه و مستقلی مثل "ملبورن" بود. این فیلم طی ۷۷ روز نمایش در ۱۳ سالن سینمایی تهران، حدود یک میلیارد تومان فروش کرد.


comment نظرات ()